رسالهء لزوم تقيه هنگام اختلاف در ثبوت هلال ذي حجه در بين نسخه‌هاى خطي كتابخانهء مرحوم آية الله حاج آقا حسين بروجردي ( أعلى الله مقامه ) كه أخيرا فهرست آن منتشر شد رساله‌اى است بس كوتاه به شماره 12 / 494 در لزوم تقيّه هنگام اختلاف شيعه وسنى در ثبوت هلال ذي حجه در مكّه مكرّمه وصحّت عمل مطابق تقيّه « 1 » . كه هنگام تصحيح وآماده‌سازى جلدهاى اوّل ودوم رؤيت هلال شناسايى وفهرست نشده بود . اين رساله به لحاظ اينكه حادثه‌اى تاريخي را ثبت كرده ، واز سوى ديگر دربارهء موضوعي مهم ، ونيز مختصر است متن كامل آن را با تصحيح در اينجا ، وسرگذشت نويسنده را در بخش ششم : « كتابشناسى رؤيت هلال » در همين جلد مىآورم . نويسنده مىگويد : در سال 1147 بين شيعه وسنى در ثبوت هلال ذي حجه در مكّه اختلاف پيش آمد ورؤيت هلال نزد شيعه به بيّنه شرعي ثابت نشد ، ولى به حد شياع وتواتر رسيد . در اين سال عده‌اى از شيعيان مطابق نظر أهل سنت عمل كردند ، وبرخى از أصحاب هم با تقيه مخالفت ورزيدند وبه مردم دستور دادند دوباره در عرفات ومزدلفه وقوف كنند . نويسنده در اين رساله با اين نظر شديدا مخالفت كرده وآن را نكوهيده وعمل دسته اوّل را كه همراه أهل سنت وقوف كردند صحيح دانسته است . اينك متن كامل رساله : بسم الله الرحمن الرحيم الحمد للّه ربّ العالمين ، والصلاة والسلام على سيّد المرسلين محمّد وعترته الطيّبين الطاهرين ( صلوات الله عليهم أجمعين ) . وبعد ؛ فيقول الفقير إلى عفو الله تعالى وكرمه رضي الدين بن محمّد حيدر ( عفا الله عنه ) : إنّه حدث في سنة 1147 اختلاف في هلال ذي الحجّة الحرام فثبت عند قاضي الخلاف ذلك بمقتضى مذهبه ، وأمّا عندنا فلم يثبت بالبيّنة الشرعيّة ، نعم صار شياع بلغ حدّ التواتر الذي يستحيل معه التواطؤ على الكذب بأمور : أحدها : إنّ الذين شهدوا عند قاضي الخلاف أكثر من عشرين نفرا مختلفين الأجناس منهم المصري ومنهم الشامي ومنهم اليماني وغير هؤلاء ؛ ثمّ أخبرنا الثقة العادل من أهل مذهبنا أنّه

--> ( 1 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانه آية الله بروجردي ، ج 2 ، ص 315 ، البتة فهرست‌نگار عنوان « رسالة في الشياع في رؤية الهلال » بر آن نهاده‌اند كه درست نيست .